üهر نوع کاری که به طور معین در خارج از ساعات کاری نرمال روزانه (6 صبح تا 18 ) انجام شود .
üثابت يا چرخشي
üغير استاندارد
üحدود 10 تا 25 درصد شاغلین) رو به افزايش)
üبسياري از صنايع و كارخانجات (ذوب آهن، نيروگاه، ...)
üآتشنشانان ، پليس ها ، پرسنل خدمات بهداشتي و...
üداراي اثرات مضر:
vسلامتي و ايمني
vتوليد و بهره وري
üباعث عوارض و پیامدهای مختلفی در کارگر میشود که یکی از مهمترین آنها استرس و استرین شغلی است .
üزمانبندي كار در سيستم نوبت كاري:
vصبح :6تا 14
vبعد از ظهر : 14تا 22
vشب : 22تا 6
دستگاه سیرکادین
üانواع ريتم هاي بيولوژيك :
üسيركادين : يك شبانه روز
üاولترادين : كمتر از يك شبانه روز( خواب REM )
üاينفرادين : بيشتر از يك شبانه روز ( سيكل قاعدگي )
ü ريتم سيركادين :
üدرجه حرارت ، عملكرد قلب ، هوشياري ، كارايي و ...(سينكرونيزاسيون)
üتمايل به كند كار كردن (25 ساعته )
üدر 24 ساعت مي تواند يك ساعت به جلو ويا 2 تا 3 ساعت به عقب برود .
üتحت تاثير عوامل خارجي
üمقاومت در برابر تغييرات ناگهاني ساعات كاري
üتطابق راحتتر با سيستم نوبت كاري صبح ،عصر، شب(در جهت عقربه هاي ساعت
üريتم هاي بيولوژيك مختلف با سرعتهاي متفاوت تنظيم مي شوند :
vخواب و بيداري :2-3 روز
vدرجه حرارت : 2-3 هفته
üريتم بيولوژيك فقط مرتبط با طب كار نيست (علائم بيماريها ، پاسخ به داروها و ...)
üافرادی که بصورت نوبت کاری مشغول به کار هستند به جهت بر هم خوردن ریتم سیرکادین دچار فشار و استرس میشوند (دسينكرونيزاسيون)
پيامدهاي سلامتي نوبت كاري
üاختلال خواب :
üبدليل تغييرات سيركادين ، عوامل محيطي و اجتماعي(سروصداي محيط) و محدوديتهاي برنامه كاري (شروع كار در صبح زود در رانندگان)اغلب داراي محروميت نسبي خواب
ü62% اختلال خواب (شايعترين شكايت )
ü7تا 7.5 ساعت خواب نرمال (15تا 20 درصد كاهش بعد از شيفت)
üكاهش كميت و كيفيت خواب )مشكل در شروع و ادامه خواب )
üپيامدهاي روحي رواني :
üاسترس
vدسينكرونيزاسيون سيركادين
vتداخل با زندگي اجتماعي و خانوادگي
vمحروميت از خواب
پيامدهاي سلامتي نوبت كاري
üاختلالات گوارشي :
üسوئ هاضمه ، گاستريت ، اولسر پپتيك ، يبوست ، كوليت و ...
üعلل:
vاسيد معده (سيركادين)
vتغيير عادات غذاخوردن و نوع غذا
vافزايش مصرف الكل و قهوه و سيگار (اولسر پپتيك)
üبيماريهاي قلبي و عروقي :
üبيماريهاي ايسكميك قلب (صرفنظر از ساير متغيرها)
üفشار خون و ضربان قلب داراي ريتم سيركادين
üافزايش كلسترول (كاهش HDL)(بدون ارتباط با ساير متغيرها)
üعواقب توليد مثلي :
üزايمان زودرس ، نوزاد نارس ، كاهش وزن زمان تولد ، سقط خودبخودي و ...
üعدم تحمل نسبت به نوبت كاري (SMS):
ü15-20 % نوبت كاران
üشكايات :
vاختلال خواب ، خستگي مداوم (با استراحت بر طرف نمي شود )، تغييرات رفتاري ، مشكلات گوارشي (سوئ هاضمه و...) و استفاده منظم از داروهاي خواب آور (پاتوگنومونيك)
üبه مرور زمان بهتر نمي شود (وخيم تر مي شود)
üدرمان : اجتناب از نوبت كاري
üوخيم تر شدن اختلالات زمينه اي :
üآسم ، ديابت ، صرع و ...
üاثرات اجتماعي :
üاختلافات زناشوئي ، طلاق و ...
üبيشتر در خانمهاي نوبت كار
üانحرافات اجتماعي هم در نوبت كاران و هم در فرزندانشان
پيامدهاي سلامتي نوبت كاري
üايمني :
üكاهش ايمني در نوبت كاري (چرت زدن در ساعات بيكاري مفيد است )
üحوادث لزوما در شيفت شب بيشتر نيست (فعاليت در شيفت شب كمتر است)
üافزايش خطر در زمانهاي افت سيركادين (حداكثر حوادث در ساعت 2تا 4 صبح و 12تا 4 بعد از ظهر)
üاثر منفي وضعيتهاي يكنواخت بر ايمني
üخواب آلودگي در برخي از صنايع براي كل جامعه خطرناك است (چرنوبيل و...) (human error)
متغيرهاي مداخله كننده در نوبت كاري
üويژگيهاي فردي
vافراد نا مناسب شامل : خيلي جوان ، پير ، خانم ها وافراد با بيماريهاي خاص (گوارشي ، قلبي و...)
üعوامل شغلي (نوع شغل)
üشرائط محيطي (صدا و نور و ...)
üوضعييت خانوادگي (فرهنگ ، اقتصاد و...)
انواع راهكارها در نوبت كاري
üفردي :
üخواب بعد از شيفت (با همان كيفيت خواب شبانه )
üممنوعيت مصرف نوشيد نيهاي تئين دار در 5 ساعت آخر شيفت
üغذاي سبك قبل از خواب
üتجويز خواب آور هاي با نيمه عمر كوتاه براي مشكل در شروع خواب
üآموزش خانواده ها
انواع راهكارها در نوبت كاري
üمديريتي :
üممنوعيت شيفت كاري براي :
vزير 25 سال و با لاي 50 سال
vبيماريهاي خاص
vافرادي كه فاصله منزلشان تا محل كار دور است
vافرادي كه در محلهاي پر سر وصدا زندگي مي كنند
üحداقل كردن افراد در شيفت كاري
üبرنامه ريزي براي درگيري افراد كمتر (حداقل افراد در زمان 5/10 شب تا 5/6 صبح – شروع شيفت در ساعت 7 صبح)
üيك وعده غذاي گرم در نيمه اول كار شبانه
انواع راهكارها در نوبت كاري
üمديريتي :
üعدم سرو نوشابه و چاي و غذا 4-5 ساعت مانده به پايان شيفت
üشيفت شب حداكثر 8 ساعت
üاستفاده از افراد داوطلب
üآموزش مديران
üمعاينه دوره اي نوبت كاران (6ماه پس از شروع كار) (گاهي با يك پرسشنامه)
vممكن است تا چند سال اول اثرات بيماريزايي شروع نگردد
vممكن است كارگران بعلت درآمد بيشتر علائم خود را مخفي نمايند
جداول شيفت كاري
üبا توجه به نوع صنعت
üساعت كار 44 ساعت در هفته
üانواع:
üچرخشي رو به جلو :ص ع ش ت ص ع ش ت
ü2-2-2:دوماهه –ص ص ع ع ش ش ت ت ص ص (تعطيلات اضافه تقسيم مي شوند )
ü3-2-2:ص ص ع ع ش ش ش ت ت ص ص ع ع ع
üهفتگي رو به جلو : يك هفته صبح ، يك هفته عصر ، يك هفته شب (با ريتم سير كادين متناسب نيست)
نوشته شده توسط فریدون رادفر در جمعه دهم آبان 1387 ساعت 19:20 | لینک ثابت |
