|
مقدمه کلی آلایندهها بر حسب ترکیب شیمیاییشان ، به دو گروه آلی و معدنی تقسیم میشوند. ترکیبات آلی حاوی کربن و هیدروژن هستند. برخی از ذرات آلی که بیش از سایر ذرات آلی در اتمسفر یافت میشوند، عبارتند از: فنلها ، اسیدهای آلی و الکلها. معروفترین ذرات معدنی موجود در اتمسفر عبارتند از نیتراتها ، سولفاتها و فلزاتی مانند آهن ، سرب ، روی و وانادیم.
منابع آلایندهها هوا دارای آلایندههای طبیعی نظیر هاگهای قارچها ، تخم گیاهان ، ذرات معلق نمک و دود و ذرات غبار حاصل از آتش جنگلها و فوران آتشفشانهاست. همچنین هوا حاوی گاز منوکسید کربن تولید شده به شکل طبیعی (CO) حاصل از تجزیه متان (CH4) و هیدروکربنها به شکل ترپنهای ناشی از درختان کاج ، سولفید هیدروژن (H2S) و متان (CH4) حاصل از تجزیه بیهوازی مواد آلی میباشد. هیدروکربنها ترکیبات آلی که تنها دارای هیدروژن و کربن هستند، به نام هیدروکربن نام میگیرند که بطور کلی به دو گروه آلیفاتیک و آروماتیک تقسیم میشوند. هیدروکربنهای آلیفاتیک گروه هیدروکربنهای آلیفاتیک شامل آلکانها ، آلکنها و آلکینها هستند. آلکانها عبارتند از: هیدروکربنهای اشباع شده که در واکنشهای فتوشیمیایی اتمسفر نقش ندارند. آلکنها که معمولا به نام اولفینها خوانده میشوند، اشباع نشده هستند و در اتمسفر از لحاظ فتوشیمیایی تا حدودی فعالاند. این گروه در حضور نور خورشید با اکسید نیتروژن در غلظتهای زیاد واکنش نشان میدهند و آلایندههای ثانوی مانند پراکسی استیل نیترات (PAN) و ازن (O3) را بوجود میآورند. هیدروکربنهای آلیفاتیک تولید شده تا حدود (326mg/m3) برای سلامت انسان و جانوران خطرساز نیست. هیدروکربنهای آروماتیک هیدروکربنهای آروماتیک که از لحاظ بیوشیمیایی و بیولوژیکی فعال و برخی از آنها بالقوه سرطانزا هستند، یا از بنزن مشتق شدهاند و یا به آن مربوط میشوند. افزایش میزان ابتلا به سرطان ریه در نواحی شهری به هیدروکربنهای چند هستهای خارج شده از اگزوز اتومبیلها نسبت داده شده است. بنزوپیرین ، سرطانزاترین هیدروکربنهاست. بنزاسفنانتریلین ، بنزوانتراسین و کریزین هم مواد سرطانزای ضعیفاند. منابع هیدروکربنها میللنگها و کاربراتورها ، بیشترین درصد آزادسازی هیدروکربنها را به خود اختصاص دادهاند. تجهیزات سوزاننده مکمل که با کاتالیست کار میکنند، هیدروکربنها را آزاد کرده و منوکسید کربن را سوزانده و تولید CO2 و آب مینمایند. تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن تکنولوژی کنترل هیدروکربنهای متصاعد شده از منابع ساکن عبارتند از: خاکستر سازی ، جذب ، تراکم و جایگزین نمودن سایر مواد.
منوکسید کربن گاز منوکسید کربن ، بیرنگ ، بیمزه و بیبو است و در شرایط عادی از لحاظ شیمیایی بیاثر و طول عمر متوسط آن در اتمسفر حدود 2.5 ماه است. در حال حاضر مقدار منو اکسید کربن در اتمسفر بر روی اموال انسانی ، گیاهان و اشیا بیاثر یا کماثر است. در غلظتهای زیاد منو کسید کربن ، به علت تمایل زیاد به جذب هموگلوبین میتواند در متابولیسم تنفسی انسان بطور جدی اختلال ایجاد نماید. استانداردهای کنترل منوکسید کربن آنگاه که مقدار منوکسید کربن در مدت زمان کوتاهی به حد مرگبار میرسد و شرایط اضطراری میشود، برای مقابله با چنین شرایطی که مقدار CO بطور متوسط در مدت زمان 8 ساعت به (46mg/m3 (40ppm میرسد،عملیات شدید کنترلی انجام میشوند که عبارتند از: متوقف ساختن کارخانههای صنعتی و مسدود نمودن جادههایی که در آنها معمولا ترافیک سنیگن وجود دارد. جذب سطحی ، جذب ، میعان و احتراق روشهای فنی کنترل CO هستند. اکسیدهای گوگرد این اکسیدها شامل 6 ترکیب مختلف گازی هستند: منوکسید سولفور (SO) ، دیاکسید سولفور (SO2) ، تریاکسید سولفور (SO) تترا اکسید سولفور (SO4) ، سکو اکسید سولفور (SO2) و هپتو اکسید سولفور (S2O7). در مطالعه آلودگی هوا ، دیاکسید سولفور و تریاکسید سولفور حائز بیشترین اهمیت است. با توجه به پایداری نسبی SO2 در اتمسفر این کار میتواند به عنوان یک عامل اکسید کننده و یا احیا کننده وارد عمل شود. استانداردهای کنترل اکسیدهای سولفور روشهای گسترده جهت کنترل اکسید سولفور عبارتند از: بکارگیری سوختهای دارای گوگرد کمتر ، جداسازی گوگرد از سوخت ، جایگزین ساختن منابع انرژیزای دیگر ، تبدیل زغال سنگ به مایع یا گاز ، پاکسازی محصولات حاصل از احتراق. اکسیدهای نیتروژن شامل منوکسید نیتروژن (NO) ، دیاکسید نیتروژن (NO2) ، نیترو اکسید (N2O) نیتروژن سیسکواکسید (N2O3) ، نیتروژن تترااکسید (N2O4) و نیتروژن پنتواکسید (N2O5) هستند. منابع اکسیدهای نیتروژن برخی از اکسیدهای نیتروژن به صورت طبیعی و برخی به صورت انسانی ایجاد میشوند. در اثر آتشسوزی جنگل مقدار اندکی NO2 ایجاد میشود. تجزیه باکتریایی مواد آلی نیز سبب آزاد شدن NO2 در اتمسفر میشود. در واقع منابع تولید کننده NO2 بطور طبیعی تقریبا 10 برابر منابع انسانی که در نواحی شهری دارای تراکم و غلظت هستند میباشد. بخش عمده NO2 تولید شده از منابع انسانی مربوط به احتراق سوخت در منابع ساکن و حرکت وسائط نقلیه میباشد. استانداردهای کنترل اکسیدهای نیتروژن بطور کلی اغلب اندازه گیریهای کنترلی برای NO2 آزاد شده در راستای محدود ساختن شرایط احتراق و کاهش تولید NO2 و همچنین استفاده از تجهیزات متنوع برای حذف NO2 از جریان گازهای خروجی انجام میشوند. اکسید کنندههای فتوشیمیایی اکسید کنندهها یا اکسید کنندههای کامل دو عبارتی هستند که برای توصیف مقادیر اکسید کنندههای فتوشیمیایی بکار میروند و معمولا نشاندهنده قدرت اکسید کنندگی هوای اتمسفر میباشند. ازن (O3) که اکسید کننده فتوشیمیایی اصلی است، در حدود 90 درصد از اکسید کنندهها را بخود اختصاص میدهد. سایر اکسید کنندههای فتوشیمیایی مهم در کنترل آلودگی هوا عبارتند از: اکسیژن نوزاد (O) ، اکسیژن مولکولی برانگیخته (O2) ، پروکسی آسیل نیترات (PAN) ، پروکسی پروپانول نیترات (PPN) ، پروکسی بوتیل نیترات (PBN) ، دی اکسید نیتروژن (NO2) ، پراکسید هیدروژن (H2O2) و الکیل نیتراتها.
اثرات اکسیدکنندهها اثرات اکسیدکنندهها بر سلامتی انسان میتواند موجب سرفه ، کوتاهی نفس ، گرفتگی راه عبور هوا ، گرفنگی و درد قفسه سینه ، عملکرد نامناسب ششها ، تغییر سلولهای قرمز خون ، آماس خشک و سوزش چشم ، بینی و گلو شوند. اکسید کنندههای اصلی که به گیاهان آسیب میرسانند، عبارتند از PAN , O3 که از خلال روزنههای موجود در برگ وارد گیاه شده و در متابولیسم سلول گیاهی دخالت میکنند. علائم بوجود آمده از تماس گیاه با PAN عبارتند از: برونزه شدن ، براق شدن و نقرهای شده سطح زیرین برگها. استانداردهای کنترل اکسید کنندهها این نکته روشن شده است که حتی اگر هیچ هیدروکربنی در اتمسفر وجود نداشته باشد، تا زمانی که CO و NO2 حضور دارند، مقادیر قابل ملاحظهای از ازن میتواند تولید شود. در حال حاضر علیرغم کوششهای منظم بر روی کنترل CO ، هیدروکربنها و NO2 مقادیری از این آلایندهها که برای ایجاد ازن فتوشیمیایی کافی هستند، همچنان در اتمسفر وجود دارد. برگرفته از سایت تخصصی بهداشت حرفه ای وایمنی صنعتی >>>>> www.sklf.tut.ir |
پرداختن به مسايل بهداشت روان امري ضروري و اجتناب ناپذير است، و با
توجه به اين كه بخش عمـــده اي از وقت انسان در محیط كار او سپري مي شود
و شرايط كار مستقيم و غير مستقيم بر روان فرد تأثير مي گذارد، پرداختن
به بهداشــت روان كــار نيز ضرورتي انكارناپذيرتر جلوه مي نماياند.
برخي فشارهاي رواني ناشي از محيط كار:
۱ ـ تقسيم كار پيچيده و تخصصي شدن مشاغل :
در عصر صنعت و مدرنيسم و زندگي شهري بوروكراسي اداري و تقسيم كار امري
پيچيده و اجتناب ناپذير است. تخصصي شدن شرايط كار در كنار فوايد بسياري
كه دارد از حيث روحي و رواني از دو جهت آسيب زا ست.
الف - تخصصي شدن و تقسيم كار، انجام كار يكنواخت و تكراري را براي فرد
موجب مي شود ( فيلم چارلي چاپلين عصر جديد). فرسودگي شغلي و خستگي روان
نتيجه چنين فرآيندي است.
ب - احساس عدم تأثيرگذاري در توليد نهايي سازمان : اين حالات رواني بر
اثر كار تخصصي فوق العاده شديد ايجـــاد مي شود .
فرد يك كار كوچك را به صورت يكنواخت انجــام مي دهد ( مثلاً در ساختن
يك تلويزيون فقط قسمتي از دستگاه را با پيچ مي بندد) و احساس مي كند در
توليد نهايي نقش چنداني ندارد (كشاورزان از اين حيث مثال خوبي هستند كه
در توليد محصول از ابتدا تا انتها خود را شريك و دخيل مي دانند در نتيجه
احساس تعلق به محصول و كار در آنها خيلي بالاست) .
در نتيجه اين دو وضعيت يعني كار يكنواخت و احساس عدم مشاركت مؤثر در
توليد نهايي ممكن است، خستگي روان حاصل شود به همين دليل اخيراً ژرژ
فريدمن، نظريه كار پاره پاره را پيشنهاد نموده است ، كاري كه فرد در يك
مؤسسه به چند وظيفه شغلي مي پردازد.
۲ ـ عدم حقوق مكفي :
اكثر كاركنان زيرخط فقر زندگي مي كنند ، لذا عدم برآوردن نيازهاي
استاندارد شده مادي از يك سو و احساس بي ارزشي (به دليل عدم تناسب پاداش
با وظيفه انجـام شده ) موجبات استرس هاي رواني در كار مي شود.
۳ ـ دلسردي نقش(عدم علاقه به شغل ) :
مي دانيم در جامعه ما فرصت هاي شغلي متناسب با عرضه نيروي كار وجود
ندارد در نتيجه اگر سه فاكتور علاقه،استعداد و آينده شغلي را براي
انتخاب مثلاً رشته تحصيلي مهم بدانيم معمولاً به دليل فرصت هاي شغلي و
محدوديت انتخاب شغل افراد از فاكتور علاقه و استعداد صرف نظر مي كنند و
فقط به اين مي انديشند كه يك شغلي داشته باشند و اين موضوع موجبات دلسردي
آنان را به شغل فراهــم مي سازد، موضوعي كه به دلسردي نقش تعبير مي شود.
۴ ـ تعارض نقش (چند شغله بودن ) :
تعارض نقش زماني است كه فرد چندين كار را همزمان انجام مي دهد و انجام هر
يك در تضــاد با ديگري است. متأسفانه كاركنان ادارت به دليل كمبود حقوق
مكفي معمولاً به سمت مشاغل دوم و سوم هــدايت شده اند كه خود تعارض نقش
را براي آنان موجب شده و اين پديده بر فرسودگي و خستگي رواني در محيط
شغلـــــي مي افزايد.
۵ ـ فشار نقش (توقعات متناقض: (
فشار نقش زماني است كه كارمند يا مدير در انجام وظايف شغل با انتظارات
متفـــاوت روبرو مي شود ، مثلاً يك مدير از كارمند انتظاري داشته باشد
و همكاران انتظار ديگر ، ارباب رجوع، همسايگان، اقوام، خويشان و
دوستان هر يك انتظارات خاصي را از دارنده يك موقعيت شغلي ممكن است داشته
باشند.
اين وضعيت فشار براي كاركنان و مديران فراهم مي سازد كه خود موجب خستگي
رواني و فرسودگي مي گردد.
اما از آنجايي كه آسيب هايي در بيرون از محيط كار هم به فرد وارد مي آيد
كه تأثير بسزايي در محيط كار فردي و اجتماعي وي دارد، لذا به عنوان عامل
ششم بايد فرد اين آسيب ها را بشناسد و بتواند آنها را كنترل كند؛ اين
آسيب ها يا مربوط به محيط خانواده است يا مربوط به سطح اجتماعي كه نگراني
هايي را براي فرد ايجاد مي كند، مانند نگراني تأمين آينده فرزندان نگراني
ناشي از تكنولوژي و صنعتي شدن، نگراني ناشي از سرعت تعليـم و امنيت
اجتماعي ، امنيت فرهنگي و اجتماعي.
در هر صورت فرد بايد از يك طرف بار اين نگراني ها را بشناسد و از تداخل
آن در محيط كار جلوگيري نمايد و از طرف ديگر مديران بايد شناخت نسبي از
وضع خانوادگي و جايگاه اجتماعي و نگراني هاي كاركنان خود داشته باشند.
http://sklf.tut.ir/post-264
منبع : بهداشت رزن
